สูตรอาหารสายยางหรือสารอาหารที่ผู้ป่วยต้องได้รับการจัดสูตรอาหารหรือสารอาหารสำหรับผู้ป่วยทางสายยาง (ไม่ว่าจะเป็นอาหารปั่นผสมเองหรืออาหารสูตรสำเร็จ) จะต้องมีการคำนวณให้ครอบคลุมสารอาหาร 5 หมู่ ในสัดส่วนที่เหมาะสมกับสภาพร่างกายของแต่ละบุคคลครับ
โดยทั่วไป สูตรมาตรฐาน (Standard Formula) ที่แนะนำโดยนักโภชนาการเพื่อให้ได้พลังงาน 1 kcal ต่อ 1 ml (เช่น มื้อละ 250–300 ml) มีรายละเอียดดังนี้ครับ:
1. สารอาหารหลักที่ร่างกายต้องได้รับ (Macronutrients)
โปรตีน (Protein): ช่วยซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอและสร้างภูมิคุ้มกัน
แหล่งที่ใช้: ไข่ขาวต้มสุก (ดีที่สุด), อกไก่ลอกหนัง, เนื้อปลาเนื้อขาว
ปริมาณ: ประมาณ 15-20% ของพลังงานทั้งหมดต่อวัน
คาร์โบไฮเดรต (Carbohydrate): แหล่งพลังงานหลัก
แหล่งที่ใช้: ข้าวสวย, ข้าวกล้อง (ต้องปั่นละเอียด), ฟักทอง (ช่วยเพิ่มความหนืด), กล้วยน้ำว้า
ปริมาณ: ประมาณ 50-60% ของพลังงานทั้งหมดต่อวัน
ไขมัน (Fat): ให้พลังงานเข้มข้นและช่วยดูดซึมวิตามิน
แหล่งที่ใช้: น้ำมันรำข้าว, น้ำมันถั่วเหลือง หรือน้ำมันมะกอก
ปริมาณ: ประมาณ 25-30% ของพลังงานทั้งหมดต่อวัน (ประมาณ 1-2 ช้อนโต๊ะต่อสูตร 1,000 ml)
2. วิตามิน แร่ธาตุ และใยอาหาร (Micronutrients & Fiber)
ใยอาหาร: สำคัญมากเพื่อป้องกันท้องผูกและช่วยควบคุมน้ำตาล
แหล่งที่ใช้: ผักกาดขาว, ตำลึง, แครอท (ต้มจนเปื่อยก่อนปั่น)
แร่ธาตุและน้ำ:
ควรใช้น้ำต้มสุกในการผสมอาหารและล้างสาย
น้ำล้างสาย (Flush): อย่างน้อย 30-50 ml ก่อนและหลังมื้ออาหาร
3. ตัวอย่าง "สูตรปั่นผสม" มาตรฐาน (สำหรับ 1 วัน)
เพื่อให้ได้พลังงานประมาณ 1,200–1,500 kcal (แบ่งให้ 4-5 มื้อ):
วัตถุดิบ ปริมาณโดยประมาณ
เนื้ออกไก่ (สุก) 200 - 250 กรัม
ไข่ขาวต้มสุก 3 - 5 ฟอง
ข้าวสวย 3 - 4 ทัพพี
ฟักทอง / แครอท (ต้มเปื่อย) 100 กรัม
ผักใบเขียว (ต้มเปื่อย) 100 กรัม
กล้วยน้ำว้า (ห่าม) 1 - 2 ลูก
น้ำมันรำข้าว 2 - 3 ช้อนโต๊ะ
น้ำต้มสุก เติมจนได้ปริมาตรรวม 1,000 - 1,200 ml
4. การปรับสูตรตามประเภทผู้ป่วย (Personalized)
สูตรเบาหวาน: เปลี่ยนข้าวขาวเป็น ข้าวกล้อง, เพิ่มปริมาณผักใบเขียว, และลดปริมาณกล้วยน้ำว้า
สูตรโรคไต (ยังไม่ฟอก): ต้อง ลดโปรตีน (ลดจำนวนไข่/เนื้อสัตว์) และจำกัดผักที่มีโพแทสเซียมสูง
สูตรโรคไต (ฟอกแล้ว): ต้อง เพิ่มโปรตีน (เพิ่มไข่ขาว) แต่ยังคงคุมแร่ธาตุและจำกัดน้ำ
สูตรแผลกดทับ: ต้อง เพิ่มโปรตีน และวิตามินซี เพื่อช่วยให้แผลสมานตัวเร็วขึ้น
💡 ข้อควรระวังในการเตรียม
ความหนืด: อาหารต้องไม่ข้นจนเกินไปจนผ่านสายไม่ได้ หรือใสเกินไปจนผู้ป่วยได้สารอาหารไม่พอ
การกรอง: หลังจากปั่นเสร็จ ต้องกรองผ่านตะแกรงตาถี่ 1-2 ครั้ง เสมอ เพื่อป้องกันพังผืดเนื้อหรือกากผักอุดตันสายยาง
อุณหภูมิ: ก่อนให้ผู้ป่วย อาหารควรอยู่ในอุณหภูมิห้อง ไม่ควรเย็นจัด
